Gestalt w pracy z dziećmi

Psychoterapia dzieci w nurcie Gestalt została rozwinięta w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie przez Violet Oaklander – autorkę dwóch książek z tej tematyki. Pierwsza z nich – „Windows to our children” (Okna do naszych dzieci) przedstawia szereg praktycznych metod i technik stosowanych w psychoterapii dzieci i młodzieży. Z kolei druga pozycja „Hidden treasure” (Ukryty skarb) poszerza zagadnienia teoretyczne dotyczące tzw. Gestalt play therapy, czyli psychoterapii przez zabawę.

W psychoterapii Gestalt aspekty opisujące zdrowe funkcjonowanie to działanie w zgodzie z własnymi potrzebami, kontakt ze sobą i z innymi, autentyczność i spontaniczność. Ich przeciwieństwa, czyli sztywność, nadmierna kontrola, powstrzymywanie reakcji i tłumienie emocji zakłócają ten zdrowy (czyli najbardziej korzystny i rozwojowy) sposób funkcjonowania.

Problemy, z którymi dziecko trafia na terapię, zwykle dotyczą właśnie zakłóceń w zdrowym rozwoju, które prowadzą do trudności emocjonalnych, fizycznych lub psychicznych. Przeważnie odnoszą się do zachowania dziecka, jego nastroju albo relacji z innymi. Może ono, na przykład, powstrzymywać pewne emocje (zwłaszcza takie, jak złość i smutek) poprzez zaciśnięcie swojego ciała aż do momentu, kiedy wystąpią u niego bóle głowy, żołądka lub inne dolegliwości. Takie zjawisko nazywa się retrofleksją. Może też odwracać uwagę od trudnych emocji poprzez bicie innej osoby, która jest łatwiejszym celem, od tej, która faktycznie powoduje jego cierpienie. Jest to tzw. defleksja. Może także projektować swoje nieakceptowane uczucia na kogoś innego, twierdząc, np. że „to ona jest zła na mnie”, „to on mnie nie lubi” itp.  Może zaprzeczać swoim uczuciom, mówiąc, że czuje się dobrze albo, że się nudzi, mimo jasnych oznak przebytej traumy. Może w końcu angażować całą swoją energię w bycie „grzecznym dzieckiem”, akceptowanym przez dorosłych, kosztem własnych wyborów, potrzeb. W takiej sytuacji mówimy o konfluencji z rodzicem, dorosłym autorytetem itp.

Terapia Gestalt jest procesem twórczym i polega na tworzeniu doświadczeń z dzieckiem w interaktywnej relacji. Głównym celem terapeuty jest pomóc dziecku stać się świadomym swojego procesu. Kiedy staje się ono bardziej świadome tego, jak funkcjonuje w doświadczeniu terapeutycznym – kim jest, co czuje, co lubi (a czego nie), czego potrzebuje, co robi i w jaki sposób – stopniowo osiąga stan integracji. Ma zatem więcej możliwości ekspresji emocjonalnej, zaspokajania swoich potrzeb, poszukiwania nowych, satysfakcjonujących sposobów zachowań. Ta świadomość rozwija się dzięki doświadczeniom, wprowadzanym przez terapeutę w zabawie.

Psychoterapia Gestalt ma zadanie przywrócić dziecku naturalną spontaniczność, zwłaszcza w zakresie reakcji emocjonalnych i zapewnić mu dalszy rozwój. W trakcie procesu terapeutycznego dziecko uczy się korzystać ze wsparcia swojego i środowiska (a więc z wewnętrznych i zewnętrznych zasobów w jego życiu), odrzucając to, co mu nie służy, a korzystając z tego, co daje mu satysfakcję i radość – co powoduje jego wzrost, dojrzewanie, uczenie się i rozwój.

Iwona Wyrwicka

Na podstawie:

Felicia Carroll „Gestalt play therapy” – materiały szkoleniowe, Warszawa 2017

Violet Oaklander „Hidden treasure. A map to the child’s inner self.” Karnac Books, Londyn 2006

Violet Oaklander „Windows to our children”  The Gestalt Journal Press, USA 2007

Dodaj komentarz